Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) Hazırlama
Patlayıcı ortam oluşabilecek işyerleri için tehlikeli bölge sınıflandırmasını yapıyor, patlama riskini değerlendiriyor ve yönetmeliğe uygun patlamadan korunma dokümanını bölge haritalarıyla birlikte hazırlıyoruz.
Patlamadan korunma dokümanı nedir?
Patlamadan korunma dokümanı (PKD), yanıcı gaz, buhar, sis veya toz nedeniyle patlayıcı ortam oluşabilecek işyerlerinde patlama riskinin nasıl belirlendiğini ve hangi önlemlerin alındığını gösteren yazılı belgedir. 30 Nisan 2013 tarihli Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'in 10. maddesiyle işverenlere zorunlu tutulmuştur.
Dokümanda patlama riskinin tanımlanması ve değerlendirilmesi, ATEX tehlikeli bölge sınıflandırması, bölgelerde kullanılacak ekipmanın uygunluğu ve alınacak teknik ve organizasyonel önlemler yer alır. PKD işe başlamadan önce hazırlanır ve işyerinde önemli bir değişiklik olduğunda güncellenir.
Hangi işyerleri patlamadan korunma dokümanı hazırlamalı?
Yanıcı madde kullanılan, depolanan veya yanıcı toz oluşan her işyeri. En sık karşılaştığımız sektörler:
- Akaryakıt ve LPG istasyonları, gaz dolum tesisleri
- Boyahaneler, vernik ve solvent kullanan üretim alanları
- Kimya, ilaç ve kozmetik tesisleri
- Un, yem, şeker ve tahıl işleyen tesisler (yanıcı toz)
- Mobilya ve ahşap işleme atölyeleri (talaş ve ahşap tozu)
- Plastik, kauçuk ve ambalaj üretimi
- Metal tozu oluşan taşlama ve alüminyum işleme alanları
- Akü şarj odaları (hidrojen) ve yakıt tankları
- Matbaalar, yapıştırıcı ve reçine kullanılan alanlar
- Biyogaz, atıksu ve arıtma tesisleri
Patlamadan korunma dokümanında neler var?
Yönetmeliğin 10. maddesinde sayılan başlıklar ve sahada ihtiyaç duyulan ekler.
Tehlike tanımı ve yanıcı madde envanteri
İşyerinde kullanılan yanıcı gaz, buhar, sıvı ve tozların listesi ve güvenlik bilgi formlarından alınan özellikleri.
Patlama riskinin değerlendirilmesi
Patlayıcı ortamın oluşma olasılığı, süresi, tutuşma kaynakları ve olası etkilerinin değerlendirilmesi.
Tehlikeli bölge sınıflandırması (ATEX)
Gaz ve buhar için Zone 0, 1, 2; yanıcı toz için Zone 20, 21, 22 bölgelerinin belirlenmesi.
Bölge sınıflandırma haritaları
Tehlikeli bölgelerin kat planları üzerinde sınırları ve uzaklıklarıyla gösterilmesi.
Tutuşturucu kaynak analizi
Sıcak yüzey, kıvılcım, elektrik ekipmanı ve statik elektrik gibi tutuşturucu kaynakların belirlenmesi · TS EN 1127-1.
Ex ekipman uygunluk kontrolü
Tehlikeli bölgelerdeki elektrikli ve mekanik ekipmanın bölgeye uygun kategoride (Ex) olup olmadığının kontrolü.
Teknik önlemler
Havalandırma, gaz dedektörü, topraklama ve eş potansiyel bağlantı, statik elektrik önlemleri.
Organizasyonel önlemler
Çalışma izni sistemi, sıcak çalışma kuralları, eğitim, uyarı işaretleri ve acil durum düzenlemeleri.
İş ekipmanlarının uygunluğu
Ekipmanların İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne uygunluğunun belirtilmesi.
Uygunsuzluk listesi ve eylem planı
Tespit edilen eksikler, öncelikleri ve giderilmesi için önerilen önlemler.
ATEX tehlikeli bölge sınıflandırması
Patlayıcı ortamın oluşma sıklığına göre bölgeler ve kullanılabilecek ekipman kategorisi.
| Gaz, buhar, sis / yanıcı toz | Patlayıcı ortam | Ekipman kategorisi |
|---|---|---|
| Zone 0 / Zone 20 | Sürekli, uzun süreli veya sık sık | Kategori 1 |
| Zone 1 / Zone 21 | Normal çalışmada ara sıra | Kategori 1 veya 2 |
| Zone 2 / Zone 22 | Normal çalışmada beklenmez, olursa çok kısa süreli | Kategori 1, 2 veya 3 |
Yığılmış veya katmanlaşmış yanıcı toz da patlayıcı ortam kaynağı olarak değerlendirilir.
Patlamadan korunma dokümanı nasıl hazırlanır?
Saha incelemesi
Prosesleri, depolama alanlarını, havalandırmayı ve ekipmanları yerinde inceliyoruz.
Madde envanteri
Yanıcı maddeleri ve güvenlik bilgi formlarını derleyip patlama özelliklerini belirliyoruz.
Sınıflandırma ve risk analizi
Tehlikeli bölgeleri belirleyip bölge haritalarını çiziyor, patlama riskini değerlendiriyoruz.
Doküman ve eylem planı
Patlamadan korunma dokümanını, uygunsuzluk listesini ve önlem önerilerini teslim ediyoruz.
PKD ne zaman hazırlanır ve güncellenir?
- İşe başlamadan önce, patlayıcı ortam oluşabilecek her işyerinde
- Tesiste önemli bir değişiklik, genişleme veya tadilat yapıldığında
- Yeni bir yanıcı madde, proses veya ekipman kullanılmaya başlandığında
- Bir kaza, yangın veya ramak kala olayından sonra
- Periyodik kontrol veya İSG denetiminde doküman eksik ya da güncel değil bulunduğunda
Patlamadan korunma dokümanı hakkında sık sorulanlar
Patlamadan korunma dokümanı zorunlu mu?
Evet. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'in 10. maddesine göre patlayıcı ortam oluşabilecek işyerlerinde işveren, patlamadan korunma dokümanını işe başlamadan önce hazırlatmak zorundadır.
Patlamadan korunma dokümanını kimler hazırlar?
Yükümlülük işverene aittir. Yönetmelik, işyerinin patlama güvenliğinin patlamadan korunma konusunda eğitim almış ve/veya deneyimli kişilerce ortaya konmasını ister. Bölge sınıflandırması da yanıcı maddeleri, prosesi ve ekipmanı bilen kişilerce yapılmalıdır.
PKD ne zaman güncellenir?
İşyerinde, iş ekipmanlarında veya iş organizasyonunda önemli bir değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında doküman revize edilir. Yeni bir yanıcı madde kullanılmaya başlandığında veya bir kaza sonrasında da güncellenmesi gerekir.
ATEX bölge sınıflandırması nedir?
Patlayıcı ortamın oluşma sıklığına göre işyeri alanlarının bölgelere ayrılmasıdır. Gaz ve buhar için Zone 0, 1 ve 2; yanıcı toz için Zone 20, 21 ve 22 kullanılır. Bölgedeki ekipmanın Ex kategorisi bu sınıflandırmaya göre seçilir.
Patlamadan korunma dokümanı risk değerlendirmesiyle birleştirilebilir mi?
Evet. Yönetmelik, işverenin patlamadan korunma dokümanını risk değerlendirmesi ve diğer raporlarla birleştirebileceğini belirtir. Ancak dokümanın yönetmelikte sayılan tüm başlıkları içermesi gerekir.
Teklif için hangi bilgiler gerekiyor?
Tesisin ilçesi ve kapalı alanı, faaliyet konusu, kullanılan yanıcı maddeler (gaz, sıvı veya toz) ve varsa mevcut risk değerlendirmesi fiyatlandırma için yeterlidir.